Το να ξεχνάμε συμβαίνει σε όλους μας. Οι Davis & Zhong (2017) υποστηρίζουν ότι υπάρχουν τρεις μηχανισμοί για το παθητικό «ξεχνώντας»: 1) απώλεια ενδείξεων περιβάλλοντος με την πάροδο του χρόνου που καθιστούν δύσκολη την ανάκτηση, 2) παρεμβολή κατά την ανάκτηση από άλλες παρόμοιες μνήμες που έχουν συσσωρευτεί με την πάροδο του χρόνου, και 3) η «φυσική» φθορά των μνημονικών διαδρομών λόγω της γενικής αστάθειας βιολογικών υλικών και το πέρασμα του χρόνου. Υπάρχουν επίσης μορφές ενεργού «ξεχνώντας», όπως:
«Ξεχνώντας λόγω παρεμβολών … άλλες ανταγωνιστικές πληροφορίες ή δραστηριότητες πριν (προληπτικά) ή μετά (αναδρομικά) το συμβάν της μάθησης επιταχύνουν τη φθορά μνημονικών διαδρομών. Το «ξεχνώ» μέσω κινήτρου συμβαίνει όταν γνωστικοί μηχανισμοί δεσμεύονται οικειοθελώς για την αποδυνάμωση ιχνών μνήμης, συχνά επειδή η μνήμη έχει κάποιο δυσάρεστο ποιοτικό χαρακτηριστικό. Το «ξεχνώ» με περίληψη ανάκτησης … συμβαίνει όταν ανακτώνται ορισμένες πτυχές μια μνήμης που καταστέλλουν την ανάκληση άλλων πτυχών που σχετίζονται με την ανακαλούμενη μνήμη.» (Davis & Zhong, 2017).
Η έρευνα δείχνει ότι το «ξεχνώ» είναι μια προκαθορισμένη διαδικασία του εγκεφάλου. Η συγκρότηση της μνήμης βρίσκεται σε έναν συνεχή ανταγωνισμό με ένα «ομοιοστατικό σήμα του εγγενούς «ξεχνώ», με την τύχη των πρόσφατων αναμνήσεων να καθορίζεται από τον νικητή» (Davis & Zhong, 2017). Ο εγκέφαλος υποβαθμίζει και εργάζεται για την αφαίρεση πληροφοριών που δεν είναι πλέον χρήσιμες – για να δημιουργηθεί χώρος για νέα μάθηση (Rosenzweig et al., 2002). Η καμπύλη του ξεχάσματος (Forgetting Curve) (Davis & Zhong, 2017; Stahl et al., 2010; Murre & Dros, 2015) εκτιμά πόσες πληροφορίες σχετικά με μια εμπειρία χάνονται με την πάροδο του χρόνου. Οι μελέτες της καμπύλης του ξεχάσματος βασίζονται συχνά σε πληροφορίες που δεν κουβαλούν πολύ νόημα για συσχέτιση (π.χ. χαμηλή συναισθηματική αξία) αλλά δείχνουν πώς η μάθησή μας εξασθενεί γρήγορα. Μέσα σε 20 λεπτά, χάνουμε περίπου το 40% όσων μάθαμε. Αφού περάσει το ένα τρίτο της ημέρας, χάνουμε το 70%. Το βασικό σημείο είναι ότι ξεχνάμε. Είναι μια προκαθορισμένη διαδικασία. Η νέα μάθηση παρεμβαίνει σε αυτά που μάθαμε προηγουμένως. Και η αχρησιμοποίητη μάθηση φθείνει. Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί ξεχνάμε τόσο πολύ; «Το ενεργό «ξεχνόντας», μαζί με την προσοχή, την απόκτηση και την συγκρότηση, είναι μέρος του βιολογικού συστήματος του εγκεφάλου για τη διαχείριση αναμνήσεων» (Davis & Zhong, 2017). Ο εγκέφαλος πρέπει να κάνει χώρο και να ελευθερώσει πόρους για νέα μάθηση. Έτσι, ξεχνάμε.
![](https://pressbooks.pub/app/uploads/sites/4321/2020/09/Diapositivo15-e1600947379708.png)
Στον εγκέφαλό μας, ο χώρος είναι περιορισμένος, η ενέργεια είναι περιορισμένη, τα βιολογικά υλικά είναι περιορισμένα και δεν μπορούμε να κρατήσουμε τα πάντα. Έτσι δημιουργούμε συνεχώς χώρο. Ο εγκέφαλός μας ξεχνά συνεχώς, οπότε μόνο ότι έχει νόημα παραμένει προσβάσιμο. Ως αποτέλεσμα, οι πληροφορίες που δεν έχουν νόημα ξεχνιούνται γρήγορα. Τα περισσότερα ξεχνιούνται μέσα σε μια ώρα. Το «ξεχνώ» είναι μια προκαθορισμένη διαδικασία στον εγκέφαλο που σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να κάνουμε κάτι για να συμβεί. Αλλά, πρέπει να κάνουμε κάτι για να το αποτρέψουμε, τουλάχιστον σε σχέση με τις πληροφορίες που δεν θέλουμε να ξεχάσουμε. Πώς μπορούμε να κάνουμε τη σχετική καμπύλη επίπεδη και να ξεχάσουμε λιγότερα; Με την επανάληψη (πχ. αναδόμηση της μνήμης, επανενεργοποίηση των δικτύων του εγκεφάλου που διατηρούν τις πληροφορίες που μάθαμε). Όσο πιο συχνά επαναδημιουργούμε μια μνήμη τόσο περισσότερο θα διαρκέσει η μνήμη. Κάθε αναδόμηση μειώνει τον ρυθμό του «ξεχνώ» και η καμπύλη γίνεται πιο επίπεδη. Γιατί; Τα στοιχεία υψηλής συχνότητας θεωρούνται πιο σημαντικά στον εγκέφαλο. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβανόμενων ενεργοποιήσεων ενισχύει τις συνδέσεις και μειώνει το «ξεχνώ». Με άλλα λόγια, με το να εμφανίζεται κάτι πιο συχνά, αυξάνεται η σημασία που του αποδίδεται. Οι αναδομήσεις υποστηρίζονται καλύτερα με δραστηριότητες ανάκτησης. Αναδομούμε ό,τι μπορούμε και μετά ελέγχουμε για να δούμε τι λείπει και επεξεργαζόμαστε ό,τι έχουμε ανακτήσει. Εν ολίγοις, όσο περισσότερες μοναδικές περιπτώσεις αναδομείται μια μνήμη, τόσο περισσότερο νόημα της αποδίδεται και τόσο λιγότερο είναι πιθανό να ξεχαστεί.
![](https://pressbooks.pub/app/uploads/sites/4321/2022/10/Diapositivo16-e1600947476960.png)
Αναφορές
Ξεχνώντας – μια προκαθορισμένη διαδικασία
- Davis, R. L., & Zhong, Y. (2017). The biology of forgetting—a perspective. Neuron, 95(3), 490-503.
- Rosenzweig, E. S., Barnes, C. A., & McNaughton, B. L. (2002). Making room for new memories. Nature neuroscience, 5(1), 6-8.
- Durazo-Arvizu, R., & Plange-Rhule, J. (2016). Metabolic acceleration and the evolution of human brain size and life history. Nature, 533(7603), 390
- Stahl, S. M., Davis, R. L., Kim, D. H., Lowe, N. G., Carlson, R. E., Fountain, K., & Grady, M. M. (2010). Play it again: The master psychopharmacology program as an example of interval learning in bite-sized portions. CNS spectrums, 15(8), 491-504.
- Murre, J. M., & Dros, J. (2015). Replication and analysis of Ebbinghaus’ forgetting curve. PloS one, 10(7).